Een CO2-balans past in één vermenigvuldiging. Aan de ene kant een activiteitsgegeven: 42.000 kWh gas, 180 ton ingekocht staal, 95.000 euro aan IT-diensten. Aan de andere kant een emissiefactor die dat gegeven omzet in kilo's CO2-equivalent.
De discussies in vergaderingen gaan bijna altijd over de eerste term, die je uit facturen moet opdiepen. De tweede wordt zonder toetsing aangenomen, terwijl hij het resultaat evenzeer bepaalt. Een orde van grootte kan omslaan door de gekozen factor, zonder dat er één activiteitsregel is veranderd.
Wat een emissiefactor is
Het is een omrekencoefficiënt, uitgedrukt in kg CO2e per eenheid: per kWh, per kilometer, per ton materiaal, per hotelnacht, soms per uitgegeven euro. Hij vat een volledige productieketen samen in één getal: winning, verwerking, transport, verliezen.
Achter elke coefficiënt zitten aannames. De factor voor een kilo staal hangt af van de route (hoogoven of elektrische oven), het productieland, het aandeel schroot en de lokale elektriciteitsmix. Twee factoren met dezelfde naam kunnen een factor drie uiteenlopen.
De databanken die wij gebruiken
De Base Empreinte van ADEME is de Franse publieke referentie. Zij is gratis, gedocumenteerd, afgestemd op de nationale context, en haar factoren zijn de factoren die in een BEGES worden verwacht. Zij vormt de basis van elke opdracht volgens de Bilan Carbone methode.
Ecoinvent is een internationale levenscyclusdatabank, betaald, die tot op het niveau van het eenheidsproces gaat. Zij wordt noodzakelijk zodra u van een bedrijfsbalans naar een productvoetafdruk gaat, een LCA of een milieuverklaring.
Daarna komen sectorreferenties, zoals die van ASTEE voor drinkwater en afvalwater, en vooral primaire gegevens van leveranciers. Eén geverifieerd primair gegeven is meer waard dan welk gemiddelde ook, en het is de enige weg om later een echte verbetering bij een leverancier te meten.
Fysiek of monetair: de keuze die alles verandert
Een fysieke factor geldt voor een gemeten hoeveelheid: kilo's, kilowattuur, tonkilometers. Een monetaire factor geldt voor een uitgave, in kg CO2e per euro, per inkoopfamilie.
Het monetaire kengetal heeft één echte verdienste: u brengt er duizenden boekhoudregels mee in kaart in enkele dagen, zonder elke leverancier te benaderen. Bij een eerste balans maakt het scope 3 überhaupt haalbaar.
De grenzen zijn even duidelijk. Het onderscheidt geen twee leveranciers binnen dezelfde familie, waarvan de ene zijn productie heeft verduurzaamd en de andere niet. Het beweegt mee met prijzen: een tariefverhoging doet uw berekende uitstoot stijgen terwijl er fysiek niets is veranderd. En het beloont geen enkele echte inspanning, wat inkopers ontmoedigt die het goed willen doen.
De regel die wij hanteren: monetair om in kaart te brengen en te rangschikken bij de eerste ronde, fysieke en leveranciersgegevens voor de grote posten vanaf de tweede.
Onzekerheid is geen gebrek, het is informatie
Elke factor draagt een onzekerheid, vaak gedocumenteerd in de databank zelf. Zij is laag bij brandstoffen, gemiddeld bij gangbare materialen en hoog bij monetaire kengetallen, waar zij geregeld meer dan de helft van de waarde bedraagt.
Dat veroordeelt een wijdverbreide gewoonte: een resultaat tot op de kilo tonen. 12.347 tCO2e opschrijven suggereert een precisie die de methode niet levert. Ongeveer 12.300 tCO2e opschrijven, waarvan bijna twee derde bij inkoop, zegt hetzelfde en houdt stand tegenover een auditor.
Onzekerheid helpt ook bij het prioriteren van de dataverzameling. Een post die zowel zwaar als onzeker is, verdient extra data-inspanning. Een marginale post niet, ook al is zijn factor wankel.
Hoe wij een factor kiezen
Drie vragen sturen de selectie. Past de factor bij de werkelijke geografie van de stroom, en niet bij het land van het hoofdkantoor? Past hij bij de gebruikte technologie, en niet bij een sectorgemiddelde? Is zijn publicatiedatum verenigbaar met het bestudeerde jaar?
Elke keuze wordt vastgelegd in het verwerkingsbestand, met bron en datum. Die traceerbaarheid is geen bureaucratie: zonder haar valt de balans het jaar erop niet te herhalen, kan geen vraag van een auditor worden beantwoord en is niet te verklaren waarom een post is verdubbeld.
Wat er gebeurt als databanken worden bijgewerkt
Databanken bewegen. De Franse elektriciteitsmix verandert van jaar tot jaar, materiaalroutes worden herzien en sommige factoren verdwijnen ten gunste van fijnere ingangen.
Wanneer een belangrijke factor verandert, komt de daling of stijging in uw balans niet van uw maatregelen. Zij komt uit de databank. De enige manier om een leesbaar pad te houden is het referentiejaar met de nieuwe factoren te herrekenen en daarna gelijk met gelijk te vergelijken. Dat is bewerkelijk, en het scheidt geloofwaardige monitoring van een decoratief dashboard.
Deze mechaniek geldt evenzeer voor een bedrijfsbalans als voor een productvoetafdruk. De verdeling van de afbakeningen behandelen we in ons artikel over scope 1, 2 en 3, en de werkelijke kosten van een opdracht in dat over de prijs van een CO2-balans.
Veelgestelde vragen
De Base Empreinte van ADEME is openbaar en gratis. Zij dekt het merendeel van wat een bedrijfsbalans in Frankrijk nodig heeft en documenteert bronnen en onzekerheden. Voor een gedetailleerde productvoetafdruk of een milieuverklaring moet u naar een LCA-databank zoals Ecoinvent, die betaald is.
Ja voor een eerste inventarisatie, nee om een pad te sturen. Monetaire kengetallen scheiden geen twee leveranciers en bewegen mee met prijzen, waardoor echte vooruitgang niet meetbaar is. Vanaf de tweede balans moeten de grote posten naar fysieke of leveranciersgegevens.
Meestal omdat een emissiefactor is bijgewerkt, vaak die van de elektriciteitsmix. De variatie komt uit de databank, niet uit uw activiteit. Voor een leesbaar pad moet u het referentiejaar met de nieuwe factoren herrekenen.
Een CO2-balans geeft ordes van grootte en een rangorde van posten, geen boekhouding tot op de ton. Dat volstaat om te beslissen waar u ingrijpt, en daar gaat het om. Een resultaat met vijf significante cijfers laat vooral zien dat onzekerheid niet is behandeld.